پیامد شوک کاهش قیمت جهانی نفت در ایران

گردش پول آهسته شد

سرمایه ، پیمان جنوبی: برابر نماگرهای بانک مرکزی ضریب فزاینده پولی در دوره سه ساله منتهی به آذرماه 1384 از 6/3 واحد در آذرماه 1381 به 96/4 واحد در آذرماه 1384 بالغ شده و دارای افزایش 36/1 واحد بوده است. این در حالی است که در دوره سه ساله منتهی به آذرماه 1387 ضریب فزاینده پولی با 06/1 واحد کاهش از 96/4 واحد در آذرماه 1384 به 9/3 واحد در پایان آذرماه 1387 کاهش نشان می دهد که از عمده دلایل آن باید به افزایش نسبت اسکناس و مسکوک در دست اشخاص به حجم سپرده ها از 66/4 در آذرماه 1384 به 43/7 واحد در پایان آذرماه 1387 و افزایش نسبت اسکناس و مسکوک در نزد بانک ها به حجم سپرده ها از 07/1 در آذرماه 1384 به 43/2 واحد در آذرماه 1387 اشاره کرد. این در حالی است که در دوره سه ساله قبل ما شاهد کاهش هر دو نسبت فوق و افزایش گردش پول و رونق بازار بوده ایم به شکلی که در دوره سه ساله منتهی به آذرماه 1384 ما شاهد کاهش نسبت اسکناس و مسکوک در دست اشخاص به حجم سپرده ها از 96/6 به 66/4 واحد و نسبت اسکناس و مسکوک نزد بانک ها به حجم سپرده ها از 44/1 به 07/1 واحد هستیم و ضریب فزاینده پولی نیز در این دوره از 6/3 به 96/4 واحد افزایش نشان می دهد.

 برابر این گزارش و نظر کارشناسان در پایان دوره سه ساله منتهی به آذرماه 1387 اقتصاد به نحوی عمل کرده که مردم و بانک ها با بیشتر نگهداشتن پول نزد خود و پرداخت کمتر تسهیلات موجبات کاهش حجم پول و رکود بازار را فراهم آورده اند. این در حالی است که آمار سال های 1381 تا 1384 نشان دهنده استفاده بیشتر مردم از اندوخته های غیربانکی و توجه بیشتر بانک ها به پرداخت تسهیلات و در نتیجه افزایش ضریب فزاینده، گردش پول و رونق بازار بوده است. به نظر برخی کارشناسان افزایش و تغییرات صورت گرفته در نسبت اسکناس به سپرده ها در سال های اخیر منجر به خروج پول و کاهش بیشتر سپرده ها، حجم پول و ضریب فزاینده پولی شده و مردم و بانک ها دو عامل اصلی این موضوع هستند و این کاهش ارتباطی با سیاست های بانک مرکزی ندارد.
حجم پول
برابر نماگرهای بانک مرکزی حجم پول طی آذرماه 1381 تا پایان آذرماه 1384 دارای رشد 69 درصدی و افزایش 111 هزار و
513 میلیارد ریالی بوده و از 161 هزار و
543 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1381
به 273 هزار و 56 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1384 بالغ شده است.حجم پول در شبکه بانکی طی دوره سه ساله آذرماه 1384 تا پایان آذرماه 1387 دارای رشد 72 درصدی و افزایش 197 هزار و 439 میلیارد ریالی بوده و از 273 هزار و 56 میلیارد ریال در آذرماه 1384 به 470 هزار و 495 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1387 بالغ شده است.
برابر این گزارش شاخص مورد بررسی در دوره سه ساله آذرماه 1384 تا پایان آذرماه 1387 نسبت به دوره مشابه سه ساله قبل از آن (آذرماه 1381 تا پایان آذرماه 1384) از سه درصد رشد و 85 هزار و 926 میلیارد ریال افزایش برخوردار بوده است. برابر این گزارش حجم پول از 535 هزار و
707 میلیارد ریال در پایان اسفندماه 1386
به 470 هزار و 495 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1387 کاهش یافته و با کاهش
65 هزار و 212 میلیارد ریالی در مبلغ و
12 درصدی در رشد، در دوره 9 ماهه مورد بررسی روبه رو بوده است. به نظر کارشناسان افزایش نسبت اسکناس و مسکوک در دست اشخاص به حجم سپرده ها و افزایش نسبت اسکناس و مسکوک نزد بانک ها به حجم کل سپرده ها از جمله عوامل کاهش حجم پول و ضریب فزاینده پولی در دوره مورد بررسی است. به شکل دیگر می توان گفت در این دوره هم بانک ها و هم اشخاص تصمیم گرفته اند مقدار بیشتری از پول را به شکل اسکناس و مسکوک نزد خود نگهداری کنند و همین امر منجر به کاهش سرعت گردش پول و حجم پول در اقتصاد و بازار می شود.چنانکه آمار بانک مرکزی نشان می دهد در دوره
9 ماهه منتهی به آذرماه 1387 ضریب فزاینده پولی با 59/0 واحد کاهش از
49/4 در پایان اسفندماه 1386 به
9/3 تقلیل یافته است. در این دوره نسبت اسکناس و مسکوک در دست اشخاص به حجم سپرده ها از 12/5 به 43/7 واحد و نسبت اسکناس و مسکوک نزد بانک ها به حجم سپرده ها نیز از
52/0 به 43/2 واحد افزایش نشان می دهد و با توجه به این افزایش ها در نسبت های مذکور و کاهش
59/0 درصدی در ضریب فزاینده پولی است که شاهد کاهش 65 هزار و
212 میلیارد ریالی در مبلغ و رشد منفی 2/12 درصدی در حجم پول در دوره
9 ماهه منتهی به آذرماه 1387 هستیم.
حجم اسکناس و مسکوک
برابر نماگرهای بانک مرکزی حجم اسکناس و مسکوک در دست اشخاص، بانک ها و بانک مرکزی طی آذرماه 1381 تا آذرماه 1384 دارای رشد 54 درصدی و افزایش 17 هزار و 467 میلیارد ریالی بوده و از 32 هزار و 312 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1381 به 49 هزار و 779 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1384 بالغ شده است.حجم اسکناس و مسکوک در دست اشخاص، بانک ها و بانک مرکزی طی دوره سه ساله آذرماه 1384 تا آذرماه 1387 دارای رشد 220 درصدی و افزایش 109 هزار و 695 میلیارد ریالی بوده و از 49 هزار و 779 میلیارد ریال در آذرماه 1384 به 159 هزار و 474 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1387 بالغ شده است.
برابر این گزارش شاخص مورد بررسی در دوره سه ساله آذرماه 1384 تا پایان آذرماه 1387 نسبت به دوره مشابه سه ساله قبل از آن از 166 درصد رشد و 92 هزار و 228 میلیارد ریال افزایش برخوردار بوده است. برابر این گزارش حجم اسکناس و مسکوک در اختیار اشخاص، بانک ها و بانک مرکزی از 89 هزار و 247 میلیارد ریال در پایان اسفندماه 1386 به 159 هزار و 474 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1387 بالغ شده و افزایش 70 هزار و 227 میلیارد ریالی و رشد 79 درصدی را در دوره 9 ماهه مورد بررسی نشان می دهد.
حجم کل سپرده ها
برابر نماگرهای بانک مرکزی حجم کل سپرده گذاری های صورت گرفته در شبکه بانکی کشور، اعم از سپرده های دیداری و مدت دار طی آذرماه 1381 تا پایان آذرماه 1384 دارای رشد 124 درصدی و افزایش 457 هزار و 880 میلیارد ریالی بوده و از 368 هزار و 431 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1381 به 826 هزار و 311 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1384 بالغ شده است.
حجم سپرده گذاری صورت گرفته در شبکه بانکی کشور طی دوره سه ساله آذرماه 1384 تا پایان آذرماه 1387 دارای رشد 92 درصدی و افزایش 760 هزار و 713 میلیارد ریالی بوده و از 826 هزار و 311 میلیارد ریال در آذرماه 1384 به یک میلیون و 587 هزار و 24 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1387 بالغ شده است. برابر این گزارش شاخص مورد بررسی در دوره سه ساله آذرماه 1381 تا پایان آذرماه 1384 نسبت به دوره مشابه سه ساله بعد (آذرماه 1384 تا پایان آذرماه 1387) دارای 32 درصد رشد بیشتر بوده هرچند مجموع سپرده گذاری ها در دوره سه ساله منتهی به آذرماه 1387 نزدیک به 302 هزار و 833 میلیارد ریال بیشتر از دوره سه ساله منتهی به آذرماه 1384 است. برابر نماگرهای بانک مرکزی حجم سپرده گذاری های صورت گرفته در شبکه بانکی کشور، اعم از دیداری و مدت دار از یک میلیون و 560 هزار و 384 میلیارد ریال در پایان اسفندماه 1386 به یک میلیون و 587 هزار و 24 میلیارد ریال در پایان آذرماه 1387 بالغ شده و افزایش
26 هزار و 640 میلیارد ریالی و رشد
7/1 درصدی را در دوره 9 ماهه مورد بررسی نشان می دهد.